Zmiany w żywieniu dzieci i młodzieży na stołówkach szkolnych od 1 września 2026 opracowanie Rozporządzenia

Od 1 września 2026 będą obowiązywać nowe przepisy, na mocy których w żywieniu zbiorowym dzieci i młodzież będą otrzymywać jeden roślinny posiłek w tygodniu na bazie roślin strączkowych, za to bez dodatków odzwierzęcych. W każdym dniu warzywa mają stanowić podstawę posiłku, smażenie pojawiać się sporadycznie, a porcje mają być dopasowane do wieku uczniów.

Nowe przepisy obejmą ponad 6,8 miliona uczniów w blisko 36 tysiącach placówek oświatowych w całej Polsce. Podstawą prawną jest Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 16 lutego 2026 roku wraz z uzasadnieniem i oceną skutków regulacji. Dokument potwierdza wprowadzenie obowiązkowych zmian w żywieniu zbiorowym dzieci i młodzieży.

Podstawa prawna to Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 16 lutego 2026 r. w sprawie grup środków spożywczych przeznaczonych do sprzedaży dzieciom i młodzieży w jednostkach systemu oświaty oraz wymagań, jakie muszą spełniać środki spożywcze stosowane w ramach żywienia zbiorowego dzieci i młodzieży w tych jednostkach.

Co można, a czego nie można w jadłospisie szkolnym?

Placówki oświatowe mają od 1 września 2026 zapewnić dzieciom i młodzieży jeden całkowicie roślinny posiłek w tygodniu. Rozporządzenie wskazuje wyraźnie, że bazą takiego dania mają być rośliny strączkowe:

• soczewica,
• fasola,
• ciecierzyca.

Co ważne, posiłek ma być wegański, a więc nie może zawierać produktów odzwierzęcych, czyli być:

• bez nabiału,
• bez jajek,
• bez mięsa, ryb i owoców morza.

Takie zmiany w żywieniu dzieci i młodzieży na stołówkach szkolnych to nowość, szczególnie dla kucharzy i kucharek, które dotąd przygotowywały posiłki na bazie mięsa czy produktów mącznych. Szczególnie te ostatnie nie zapewniały dzieciom i młodzieży na zgłoszonych dietach roślinnych wystarczającej ilości białka w diecie. Pierogi, placki ziemniaczane czy naleśniki nie zawierały dość lub nie zawierały wcale białka roślinnego, a były głównym posiłkiem w cotygodniowym jadłospisie. Obecnie to z warzyw strączkowych będzie pochodziła baza żywieniowa dzieci na dietach roślinnych.

Dodatkowo w dni serwowania mięsa i ryb, dzieci i młodzież na roślinnych dietach mają mieć zapewnioną alternatywne dania - nie zawierające produktów odzwierzęcych.

Jak powinien wyglądać prawidłowy jadłospis szkolny z uwzględnieniem strączków?

Prawidłowy jadłospis szkolny od 1 września 2026 powinien uwzględniać dania kuchni roślinnej w tygodniowym menu dla dzieci i młodzieży w placówkach żywienia zbiorowego. Zmiany w żywieniu dzieci i młodzieży na stołówkach szkolnych to nowość i spore pole do działania.

Aby jadłospis taki był poprawny, powinien on wyglądać następująco:

• 2 dni w tygodniu obiad na bazie świeżego mięsa. Dla osób na dietach roślinnych zapewniona alternatywa w postaci posiłków opartych na strączkach bez dodatku produktów odzwierzęcych.
• 1 dzień w tygodniu obiad oparty na roślinach strączkowych dla wszystkich osób korzystających z żywienia zbiorowego w placówkach oświatowych.
• 1 dzień w tygodniu to obiad na bazie ryb. Dla osób na dietach roślinnych zapewniona alternatywa w postaci posiłków opartych na strączkach bez dodatku produktów odzwierzęcych.
• 1 dzień w tygodniu jest elastyczny i placówka może podać obiad roślinny, mączny lub rybny. W przypadku wyboru rybnego - dla osób na dietach roślinnych zapewniona alternatywa w postaci posiłków opartych na strączkach bez dodatku produktów odzwierzęcych.
• 2 dni w tygodniu zupy należy przygotować na wywarach roślinnych.
• Obiad ma dostarczać 20–30% dziennego zapotrzebowania energetycznego, liczonego w ujęciu dekadowym zgodnie z normami żywienia.

Znaczące nowe zmiany w jadłospisie szkolnym

W Rozporządzeniu wyraźnie zaznaczono, że w codziennej diecie uczniów należy również przestrzegać poniższych zaleceń:

• Codzienny udział warzyw powinien być większy, niż owoców.
• Zwiększony został również udział produktów pełnoziarnistych.
• Należy stosować więcej tłuszczów roślinnych.
• W przypadku smażenia – na stołówce taki posiłek może zagościć maksymalnie dwa razy w tygodniu.
• W jadłospisach należy uwzględniać produkty lokalne i sezonowe.
• Warto do menu włączyć produkty ekologiczne.

Zmiany w żywieniu dzieci i młodzieży na stołówkach szkolnych to także zmiany w sklepikach szkolnych. Dzięki rozporządzeniu dotyczącym stołówek szkolnych i diety wege można dopuścić sprzedaż napojów roślinnych oraz roślinnych alternatyw produktów mlecznych, pod warunkiem, że będą one wzbogacone w wapń i witaminę B12 oraz spełnią określone limity dotyczące zawartości cukru, tłuszczu i soli.

Czym jest dieta planetarna i jak ją stosować na stołówce szkolnej?

W Rozporządzeniu po raz pierwszy pojawiło się określenie diety planetarnej, a więc takiej, która kładzie większy nacisk na nie marnowanie posiłków, sezonowość, lokalność pochodzenia produktów, a także ekologię. W praktyce dla szkół i przedszkoli najważniejsze jest dotowanie wielkości porcji do wieku dzieci. Co to oznacza? Warto serwować dania na stołówce szkolnej regulując wielkość dań. Lepiej, aby dziecko podeszło po raz drugi i dostało dokładkę ulubionego dania, niż z góry nakładać każdemu po równo na talerz.

Dzieci i młodzież na stołówkach szkolnych powinny otrzymać też wybór dodatków. Oznacza to, że warto zaproponować różne kasze lub różne warzywa do wyboru. Można to zrealizować w postaci wystawionych propozycji i pytanie dzieci o to, którą opcję chcą wybrać. Personel szkolny i pracownicy stołówek mogą zostać przeszkoleni w zakresie diety wege czy roślinnej. Środki mogą pochodzić z gminy lub bezpośrednio z departamentów edukacji czy zdrowia w miastach.

Warto w nowych przepisach postawić na dania jednogarnkowe. Mniej się wtedy marnuje, a porcję łatwiej dostosować do wieku dziecka.

Dla Ministerstwa Zdrowia niezwykle ważna jest kwestia marnowania jedzenia w placówkach. Wyrzucane ilości mają być monitorowane. Szkoły i przedszkola mogą zostać przeszkolone w zakresie tematów less waste, zero waste lub po prostu niemarnowania żywności – powinny się tym zająć odpowiednie departamenty w urzędach miasta i gminy.

Zmiana myślenia wymaga szkolenia z kuchni wegetariańskiej, wegańskiej i diet wykluczeniowych

Dla sporej części pracowników stołówek taka zmiana wymaga zmiany myślenia. W działaniach mogą pomóc szkolenia z kuchni wege i kuchni roślinnej dla personelu kuchennego przeprowadzane np. przez Katarzynę Gubałę, ambasadorkę ProVeg Polska oraz promotorkę kuchni roślinnej. Otwieranie się na nowe smaki i techniki kulinarne wymaga ćwiczeń, wiedzy i zajęć praktycznych. Warto z nich skorzystać, chociażby w programie „Szkoła na roślinach”, który pomaga placówkom oświatowym w nauce roślinnej kuchni.

Podstawa prawna to Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 16 lutego 2026 r. w sprawie grup środków spożywczych przeznaczonych do sprzedaży dzieciom i młodzieży w jednostkach systemu oświaty oraz wymagań, jakie muszą spełniać środki spożywcze stosowane w ramach żywienia zbiorowego dzieci i młodzieży w tych jednostkach.

Tekst pierwotny Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie stołówek szkolnych:

Na podstawie art. 52c ust. 6 ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia (Dz. U. z 2023 r. poz. 1448 oraz z 2025 r. poz. 1424)

Określa się grupy środków spożywczych przeznaczonych do sprzedaży dzieciom i młodzieży w jednostkach systemu oświaty, o których mowa w art. 1 ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia:

• 1) pieczywo, w tym bezglutenowe;
• 2) pieczywo półcukiernicze i cukiernicze, w tym bezglutenowe;
• 3) kanapki, w tym bezglutenowe;
• 4) sałatki i surówki;
• 5) mleko, w tym bezlaktozowe;
• 6) produkty mleczne, w szczególności: jogurt, napój jogurtowy, kefir, maślanka, mleko, mleko zsiadłe, mleko acidofilne, mleko smakowe, serwatka, ser twarogowy, serek homogenizowany, w tym bezlaktozowe;
• 7) napoje roślinne i roślinne alternatywy produktów mlecznych wzbogacone co najmniej w wapń i witaminę B12, w tym na bazie zbóż, soi, ryżu, orzechów, migdałów lub nasion roślin strączkowych;
• 8) produkty zbożowe, w tym zbożowe produkty śniadaniowe oraz zbożowe produkty bezglutenowe;
• 9) warzywa;
• 10) owoce;
• 11) suszone warzywa i owoce, orzechy, nasiona, środki spożywcze z nich wytworzone, bez dodatku cukrów, substancji słodzących zdefiniowanych w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1333/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie dodatków do żywności (Dz. Urz. UE L 354 z 31.12.2008, str. 16, z późn. zm.2)), zwanym dalej „rozporządzeniem (WE) nr 1333/2008”, oraz bez dodatku soli;
• 12) soki owocowe, warzywne, owocowo-warzywne;
• 13) przeciery, musy owocowe, warzywne oraz owocowo-warzywne bez dodatku cukrów, substancji słodzących, o których mowa w rozporządzeniu (WE) nr 1333/2008, oraz bez dodatku soli;
• 14) koktajle owocowe, warzywne oraz owocowo-warzywne na bazie mleka, napojów roślinnych i roślinnych alternatyw produktów mlecznych, o których mowa w pkt 7, produktów mlecznych, o których mowa w pkt 6, bez dodatku cukrów i substancji słodzących, o których mowa w rozporządzeniu (WE) nr 1333/2008;
• 15) naturalna woda mineralna nisko-lub średniozmineralizowana, woda źródlana i woda stołowa;
• 16) napoje przygotowywane na miejscu, które zawierają niewięcej niż 5 g cukrów dodanych w 250 ml produktu gotowego do spożycia;
• 17) inne napoje bez dodatku cukrów i substancji słodzących zdefiniowanych w rozporządzeniu (WE) nr 1333/2008;
• 18) bezcukrowe gumy do żucia;
• 19) czekolada gorzka o zawartości minimum 70 % suchej masy kakaowej.

Chcesz zgłosić swoją placówkę żywieniową do szkolenia? Chcesz przeszkolić personel stołówki szkolnej lub przedszkolnej w gminie? Zapraszam do kontaktu.

Wspieramy gminy, miasta i szkoły w poprawie jakości żywienia dzieci i młodzieży, pomagamy w tworzeniu jadłospisów szkolnych w opcji roślinnej.